Құлаған қасбет, опырылған қабырға, сынған терезе: Құрылыс сапасына кім жауапты?

Қаланың қақ ортасында тұрған мына үйдің қасбеті қаңбақша ұшып жатыр. Әкімдік көзге күйік болмасын деп әр жерін бояп қойған. Тек қасбеті ғана емес, қабырғасын қараңыз. Дірілдеп тұр. Шашылған газоблоктарын былай жинап қойған.

Бір жарым жылдан кейін лифтілер құлай бастады. Біздің бала-шағаларымыз лифтіге кірмей жаяу жүрді, үлкен кісілер де кіре алмады. Содан «Өркен-қала» арқылы 15 жылға кредитке алуға мәжбүр болдық. Әр пәтер 7-8 мыңнан төлеп тұрады 15 жыл бойы.

Ең алғашқы жобаны іздеп қарасаң, мына жерде өтетін жол, ар жағына қарай сыртқа шығатын жол, баспалдақ арқылы сыртқа шығатындай жол болған. Бұл - өрт қауіпсіздігі. Аталған орынды жауып, үй-жай ретінде рәсімдеп, кейін жекешелендіріп, сатып жіберген.

Мұны біз бұздық. Бұзғаннан кейін ішін ашып қарасақ, қоқыстар салып кеткен ішіне. Мына қоқысты алсақ, көрініс далаға шығады.

Газоблок желімінің сапасы төмен болғандықтан, сол жерде барлық төменнен жоғарыға қарай газоблокты қолмен алып, жерге жинадық. Бұл қабырға далаға шығып тұрған, яғни фасадтық қабырға болғандықтан, өте қауіпті.

Қауіпті апаттың бірі Қарағандыда болған еді. 2012 жылы «Бесоба» тұрғын үй кешені тұтас опырылып түсті. 2015 жылы Қызылордада бес қабатты үй жермен-жексен болды. Жарты жыл бұрын Астанада ғимараттың қасбеті құлап, фельдшер Ұлдана Мырзуан мерт болған еді. Ал елімізде құрылыстың қарқыны өте қатты. Соңғы үш жылдың өзінде 46,5 млн шаршы метр үй салынған. Бір жыл, тіпті жарты жылдың өзінде бір тұрғын үй бой көтереді. Бірақ олардың сапасын кім қадағалап жатыр? Қадағалап үлгере ме, өзі? Сөз басында келтірген апатты жағдайлардың қайталанбауына кім кепілдік береді?

Бәсекелестік болған кезде бизнес өз сапасын өзі реттейді деді. Өкінішке қарай, қазір қандай жағдайға келдік: үйлердің сапасы өте қатты нашарлап кетті.

Құрылыс компаниялары 16-дан көп құжатқа қол қойғызуға мәжбүр болды. Сондықтан бұл жүйені жеңілдету үшін мемлекет бақылауы алынып тасталған еді. Содан бері құрылыс сапасы жақсармаса, жаман болған жоқ. Ал өрт қауіпсіздігі сақталмаған, қасбеті ұшып жатқан үйлер 2016 жылға дейін салынған.

Технадзорды өздері жалдап алған ғой. Мысалы, ірі компаниялар жеке технадзорды өзі тіркейді де, өзін-өзі тексереді, өзіне-өзі сызба жасайды, өзі экспертиза жасайды. Сондай деңгейге жеттік. Мысалы, мынадай жағдайлар болды: бір адам, технадзор, бір күнде он шақты жаңа жобаға қол қояды.

Мысалы, техникалық бақылау қызметі Алматыда, ал жетекшілік ететін құрылысы Атырауда болған жағдайлар бар. Сонда қалай бақыланатынын болжай беріңіз. Тағы бір мәселе – кей құрылыс компаниялары төмен баға ұсынатын, біліктілігі жоқ техникалық бақылау компанияларын жалдай салады.

Олар тендер болып жатқан кезде көрініп қалады. Өйткені олар тек ұтып алсам деп ойлайды. Содан кейін көрінеді қандай адамдар екені. Кейбіреуінде болады, жас балалар келеді. Құрылыста болмаған, тек қана институт бітірген.

Көбі ақша үнемдеймін деп арзанға ұрынады. 05:32 Пластикалық есіктер, әйнектер, сыртқы трубалар арзан іздейді де, сапасы кем болғандықтан ауыстырып жатады. 05:59 Су ағып кетеді, проводтары үзіліп жатады. Шамдары жанбай қалады, есіктер қирап жатады. Содан қайтадан ауыстыруға тура келеді.

Тағы бір жиі кездесетін мәселе – құрылыс жобасы бөлек, ал шын мәнінде басқаша объект салатындар көп және мердігер компаниялар біліктілігі жоғары жұмыскерлер құрамын жасақтамайды.

Біздің салада, өкінішке орай, жас балалар, жас адамдар біздің салаға келгісі келмейді. Өйткені жұмыс ауыр, инженер болуы оңай емес: ол далада жүреді, мысалы, нысандарды қысы, жазы тексеру керек.

Құрылыс саласына қатысты әрбір мердігер компанияны оқытудан өткізу керек. Мысалы, кейбір бригада кірпішті үсті-үстіне емес, шахмат нұсқада жинау керектігін де түсінбейді.

Біз енді ең бірінші не істедік? Құрылыс кодексінде бүкіл мемлекеттік бақылауды орнына қайтардық. Екіншіден, бұл жерде біз гарантияны 2 жылдан 10 жылға дейін көтердік. Бұл да көптің талабы. Қалай енді миллиондаған ақшаға үй сатып алады, бірақ үйлері кірмей жатып құлап жатыр.

Енді Төтенше жағдай министрлігі өрт қауіпсіздігін, ал Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы техникалық бақылау ұйымының қорытындысын саралап, құрылыс сапасын тексереді.

Енді мемлекет құрылыс нысандарына жоспарлы және жоспардан тыс тексерулер жүргізеді. Оларға лицензия алу да оңай болмайтын секілді. Әуелі материалдық-техникалық базасы мен мамандардың біліктілігі тексеріледі. Құрылыс материалдарына қойылатын талаптар да жаңартылады. Мысалы, сейсмикалық аймақ болса, ғимарат жоғары сападағы материалмен салынуы тиіс. Құрылыс нысандарының бірыңғай цифрлық базасы құрылса, біраз мәселе шешіледі-мыс. Осылайша қағазға қатталған заң нормалары әзірге құлаққа жағымды естіледі. Бірақ әлгі сапасыз салынған ғимараттар секілді сырты жылтырап, іші қалтырап тұрмаса болғаны.